A+ | A- | Reset

Δείχνουν οι μακροπεριφέρειες το δρόμο για το μέλλον;

Η προετοιμασία των νέων Προγραμμάτων Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας θα ξεκινήσει σύντομα και αρκετοί εμπλεκόμενοι στις μακροπεριφεριακές στρατηγικές εναποθέτουν τις ελπίδες τους στη νέα Προγραμματική περίοδο. «Η ευχή μου, ως συντονιστής τομέα προτεραιότητας, είναι ότι τα μελλοντικά Προγράμματα διασυνοριακής και διακρατικής συνεργασίας θα υιοθετήσουν θεματικά τους στόχους των μακροπεριφερειακών στρατηγικών. Θα πρέπει να υπάρχει μια εμφανής σχέση, ώστε να επιτραπεί μια ολοκληρωμένη και αποτελεσματική προσέγγισή τους», λέει ο Florian Ballnus, συντονιστής της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την περιοχή του Δούναβη, που επικεντρώνεται στη βιοποικιλότητα, το περιβάλλον και την ποιότητα του αέρα και των εδαφών. «Η συνεχής συζήτηση και ανταλλαγή εμπειριών κατά τη φάση του προγραμματισμού θα μπορούσε να συμβάλει στην εξεύρεση κοινών τόπων μεταξύ των Προγραμμάτων και των μακροπεριφερειακών στρατηγικών», προσθέτει.

Μακροπεριφέρειες: σε αναζήτηση ξεκάθαρων θέσεων

Για τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές μπορούν να αποτελέσουν μια καλή ευκαιρία να οπτικοποιήσουν τις προσπάθειές τους και να ενοποιήσουν κάτω από μια κοινή ομπρέλα τα έργα τους. Η προσέγγιση αυτή, μάλιστα, υποστηρίζεται και από τα προσχέδια των νέων ευρωπαϊκών κανονισμών, που προτείνουν ότι τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας θα πρέπει να περιγράφουν, όπου και όποτε είναι εφικτό, τη συνεισφορά τους στις στρατηγικές των μακροπεριφερειών καθώς και σε αυτές για τις θαλάσσιες λεκάνες.

Κατά τη διάρκεια του προγραμματισμού κάθε Πρόγραμμα θα κληθεί να εντοπίσει τη σωστή ισορροπία μεταξύ της ικανοποίησης των μακροπεριφερειακών στρατηγικών και των υπολοίπων διεθνικών, εθνικών και περιφερειακών προτεραιοτήτων στις επιλέξιμες περιοχές του. «Σε κάθε περίπτωση, είναι δεδομένο ότι τα Προγράμματα θα πρέπει να παραμείνουν ανεξάρτητα και να διατηρήσουν τη διακριτή ταυτότητα και προσανατολισμό τους», επιβεβαιώνει ο Florian Ballnus.

Τη στιγμή, πάντως, που η πλειοψηφία των εμπλεκομένων χαιρετίζει το ρόλο που καλείται να παίξει η Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία στην υλοποίηση των μακροπεριφερειακών στρατηγικών, δεν είναι και λίγοι εκείνοι που εκφράζουν την ανησυχία τους ότι τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας θα συνεχίσουν πρακτικά να είναι οι μόνοι χρηματοδότες για «μακροπεριφερειακά» έργα και τα επόμενα χρόνια.

Οι μακροπεριφεραικές στρατηγικές είναι διευρυμένα εργαλεία, που συμπεριλαμβάνουν πολλά Κράτη-Μέλη και περιφέρειες. Ο στόχος τους είναι να ευθυγραμμίσουν τις ευρύτερες πολιτικές με τη διαθέσιμη ευρωπαϊκή, εθνική και περιφερειακή χρηματοδότηση και εντάσσουν στο σχεδιασμό τους τόσο δημόσιές όσο και ιδιωτικές χρηματοδοτικές πηγές, όπως οι τράπεζες. Όλες οι χρηματοδοτικές πηγές –όχι μόνο τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας- καλούνται να συνεισφέρουν, ώστε να αυξηθεί η γενικότερη θετική επίπτωση των δημοσίων δαπανών, χωρίς στην ουσία να αυξάνονται και τα διαθέσιμα χρηματικά ποσά. Αντικατοπτρίζεται, ωστόσο, η λογική αυτή στο υπό σχεδίαση νομοθετικό πλαίσιο; Αρκετοί, λοιπόν, είναι εκείνοι που πιστεύουν πως υπάρχουν σοβαρές ασάφειες ως προς τον τρόπο, με τον οποίο τα Προγράμματα θα ενσωματώσουν τις μακροπεριφρειακές στρατηγικές.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας

Είναι εμφανές ότι, ακόμη κι αν τα Προγράμματα Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας μετεξελιχθούν στο κυριότερο όχημα εφαρμογής των μακροπεριφερειακών στρατηγικών, η Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι μόνη της στο έργο αυτό. Για να πετύχουν οι στρατηγικές αυτές, όλα τα Προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων των τομεακών και των περιφερειακών, πρέπει να σχεδιάσουν και να συντονίσουν τις δράσεις τους.

Σύμφωνα με την υπό σχεδίαση κοινοτική νομοθεσία, οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές θα πρέπει να περιγράφονται επακριβώς σε σχετικά στρατηγικά έγγραφα. Το ζήτημα, ωστόσο, είναι το πώς τα κείμενα αυτά θα διασφαλίζουν τη συμμετοχή και συμβολή εθνικών και περιφερειακών Προγραμμάτων, δεδομένου ότι η θεματική τους δεν επικεντρώνεται στη συνεργασία.

Τη βάση του κειμένου αυτού αποτελεί το άρθρο “What will happen to macro-regions after 2014?”, που δημοσιεύθηκε στο Newsletter του Προγράμματος INTERACT για το χειμώνα 2011/2012

Τι είναι η μακροπεριφέρεια;

Δεν υπάρχει ακριβής ορισμός της μακροπεριφέρειας. Ο ορισμός που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της Στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας είναι ότι πρόκειται για «μια περιοχή, που περιλαμβάνει εδάφη από διαφορετικές χώρες ή περιοχές και έχουν κοινά στοιχεία ή αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις».

Τι είναι η μακροπεριφερειακή στρατηγική;

Η ιδέα πίσω από μια μακροπεριφερειακή στρατηγική είναι να προσφέρει «προστιθέμενη αξία σε παρεμβάσεις –ανεξάρτητα από το αν προέρχονται από ευρωπαϊκές, εθνικές ή περιφερειακές αρχές ή τρίτους ή τον ιδιωτικό τομέα- με τρόπο που θα ενδυναμώνει σημαντικά τη λειτουργία της μακροπεριφέρειας. Επιπρόσθετα, η από κοινού αντιμετώπιση ζητημάτων από μια σχετικά μικρή ομάδα κρατών ή περιοχών μπορεί να ανοίξει το δρόμο για μεγαλύτερη συνοχή στο επίπεδο της Ένωσης». Επίσης, πρέπει να γίνει κατανοητό πως «οι στόχοι μιας μακροπεριφερειακής στρατηγικής θα ποικίλουν ανάλογα με τις ανάγκες των εκάστοτε περιοχών».  

Οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές δεν εξασφαλίζουν επιπρόσθετη χρηματοδότηση. Το όλο νόημα είναι η χρήση των υπαρχόντων πόρων, νομοθεσίας και δομών με γνώμονα το όφελος της ευρύτερης περιοχής.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει μακροπεριφερεακές στρατηγικές για τη Βαλτική Θάλασσα και την ευρύτερη περιοχή του Δούναβη, ενώ συνομιλίες γίνονται για την αναγνώριση αντίστοιχων στρατηγικών για την περιοχή Αδριατικής-Ιονίου και τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Macro-regions